in ,

શું તમે જાણો છો કે જામનગરની ગણના થાય છે ગુજરાતના પેરિસ અને ઐતિહાસિક શહેર તરીકે

જો આપણે કોઈપણ શહેરની સુંદરતા, રમણીયતા, આહલાદક્તા વિષે જાણવું હોય તો તે ત્યાંના કાયમી રહેવાસી પાસે વધુ સારી રીતે જાણી શકીયે કારણકે તેમણે તે શહેરને દિલથી માણ્યું હોય છે ,અને અનુભવ્યું છે અને ત્યાંજ પોતાનું જીવન વિતાવ્યું હોય છે. કારણકે પોતાનું શહેર તેમની નસેનસમાં વહેતું હોય છે. વ્યક્તિની આંખોમાં સમાયું હોય છે. વ્યક્તિના હૃદયમાં વસેલું હોય છે. અને આપને બધા તો મુલાકાતીઓ છીએ અને હંમેશા રહીશું. જામનગર એ પણ એક એવું શહેર છે કે જે સુંદર છે અને સાથે જ ઐતિહાસિક શહેર પણ છે.

શું તમને ખબર છે જામનગરના ઈતિહાસ વિશે ?

જામનગર પહેલા તો નવાનગર તરીકે જાણીતું હતું અને સૌરાષ્ટ્રનું એક રજવાડું ગણાતું હતું. જામનગરની સ્થાપના થઇ હતી જામ રાવલજીના હાથે અને ઇ.સ. ૧૫૪૦ માં થઇ હતી એવું ઇતિહાસકારોનું માનવું છે. શ્રી જામ રાવળે ઈ.સ ૧૫૩૫ માં કચ્છમાંથી આગેકુચ કરી સૌરાષ્ટ્રમાં આવ્યા. તેમણે સૌથી પહેલા વવાણીયા બંદર પાસેનું મોરાણા ગામ પોતાના હસ્તક કર્યું. આ વિસ્તારનું શાસન દેદા તમાચી પાસે હતું પછી તેમનું વધ કર્યું અને પછી આમરણ અને જોડિયા પંથક પણ જીતી લીધા. ત્યાંથી જામ રાવલે આગેકુચ કરી ખીલોશ પર વિજય મેળવ્યો. ઈ.સ. ૧૫૪૦ માં બેડ ગામમાં પોતાની વ્યવસ્થીત ગાદીની સ્થાપના કરી. પછી ખંભાળિયાનું પરગણું જીત્યું અને બેડથી ખંભાળિયાની ગાદી બદલી કરી હતી.

Advertisements

ખંભાળિયા અને બેડની વચ્ચે કુળદેવી માતા શ્રી આશાપુરા ની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી જે અત્યારે જોગવડથી ઓળખવામાં આવે છે. પછી થોડા સમયમાં તેમણે કચ્છના અખાતનો પણ ઘણો ભાગ જીત્યો હતો. જામ રાવળે નાગનેશ પરગણા ના રાજા નાગ જેઠવા ને ભોજન માટે નિમંત્ર્યા અને દગો કરીને તેમનો વધ કર્યો અને નાગનેશ બંદર જીત્યું.

જયારે જામ રાવળનું સૌરાષ્ટ્રમાં શાસન હતું ત્યારે વાઢેર, જેઠવા, ચાવડા અને કાઠીને પરાજિત કર્યા અને સૌરાષ્ટ્ પર પોતાની સતા સ્થાપી.
પછી થી આ પંથક તેમના વડવા હાલાજીના નામે હાલારથી જાણીતો થયો હતો .હાલાર પર વિજય મેળવવામાં જો કોઈએ મદદ કરી હોય તો તે છે જામ રાવળ ના ભાઈઓ હરઘોળજી, રવોજી અને મોડજી. છેલ્લા પ્રયત્નો માટે જેઠવા, વાળા, કાઠી અને વાઢેર રાજપૂતો એ જામરાવળ પર આક્રમણ કર્યું હતું અને આ યુદ્ધ ખંભાળિયાના મીઠોઈ ગામે થયું હતું અને ત્યાં જામ રાવળનો વિજય થયો હતો.

જામ રાવળને મધ્યસ્થ રાજધાનીની જરૂર લગતા તેમણે જુના નાગના એટલે કે જુના નાગનેશની બાજુમાં રંગમતી અને નાગમતી નદીના સંગમ સ્થાને ઈ.સ ૧૫૪૩ માં શ્રાવણ માસ ને સુદ સાતમ ને બુધવારે નવા નગરની સ્થાપના કરી અને તે પાછળથી નવાનગરથી જાણીતું થયું. અને હવે નવાનગર અત્યારે જામનગરના નામે ઓળખવામાં આવે છે.

Advertisements

ચાલો જોઈએ જામનગરના રાજાઓ વિષેની વધુ માહિતી  ———

જામ રાવળ ઈ.સ. ૧૫૪૦-૧૫૬૨

જામનગરની રાજગાદી પર જામ રાવળે ૧૫૪૦-૧૫૬૨ ના સમયગાળા દરમિયાન એટલે કે ૨૨ વર્ષ સુધી શાસનની ધુરા સંભાળી હતી. યદુપ્રકાશ વંશના ગ્રંથમાં મળેલી માહિતી પ્રમાણે તેમણે ૧૨૪ વર્ષનું દીર્ઘાયુ ભોગવ્યું હતું. જામ રાવળ ના ત્રણ પુત્ર હતા જેમાંથી પહેલા જીવોજી નું રોઝી માતા ના મંદિર પાસે ઘોડા પરથી પડી જતા અવસાન થયું હતું , તેમના બીજા પુત્ર વિભાજીને જામનગરની ગાદી અને ત્રીજા પુત્ર ભોરાજી ને જાંબુડાની જાગીર સોંપી દેવામાં આવી.

Advertisements

જામ વિભોજી -૧ ઈ.સ. ૧૫૬૨-૧૫૬૯

જામનગરની રાજગાદી પર જામ વિભોજીએ ૧૫૬૨-૧૫૬૯ ના સમયગાળા દરમિયાન એટલે કે ૭ વર્ષ સુધી શાસન સંભાળ્યું હતું. જામ વિભોજીને સતાજી (છત્રસાલ )ભાણજી, રણમલજી અને વેરોજી એમ ચાર પુત્રો હતા. તેમાં પ્રથમ પુત્ર સતાજી ને જામનગર ની ગાદી આપી ભાણજીને કાલાવડ ની જાગીર રણમલજી ને શીશાંગ ની જાગીર અને વેરોજી ને હડીયાણા ની જાગીર આપવામાં આવી.

જામ છત્રસાલ ( જામ સતાજી -૧ ) ઈ.સ. ૧૫૬૯-૧૬૦૮

Advertisements

જામનગરની રાજગાદી પર જામ છત્રસાલે ૧૫૬૯ -૧૬૦૮ ના સમયગાળા દરમિયાન એટલે કે ૩૯ વર્ષ સુધી શાસન સંભાળ્યું હતું. અમદાવાદના સુલતાન મુજફ્ફરશાહ બીજા સાથે તેમની મિત્રતા હતી માટે તેમણે જામ સતાજીને કોરી છાપવાની મંજૂરી આપી. શરત પ્રમાણે કોરી પર મહેમુદી નામ છાપવું એવું નક્કી કરવામાં આવ્યું , પણ સતાજીએ તે શરતનું પાલન ના કર્યું અને એમનેમ જ કોરી છાપીને ચલણમાં પણ મૂકી દીધી. અમદાવાદના સુબાએ જુનાગઢ  ઉપર આક્રમણ કર્યું એટલે સતાજીએ જુનાગઢને મદદ કરી અને અમદાવાદના સુબાને કાઢી મુક્યો અને તેના બદલામાં જુનાગઢ પાસેથી ચુડ જોધપુર અને ભોડ પરગણા મળ્યા. આ સમયગાળા દરમિયાન અમદાવાદનો સુલતાન મુજફ્ફરશાહ ત્રીજો દિલ્હીના મોગલ બાદશાહના ડરથી જામનગર બાજુ આવી ગયો અને સતાજીએ તેમને બરડા ડુંગર પર આશરો આપ્યો. માટે દિલ્હીના બાદશાહ અકબરના દુધભાઈ મિર્જા અજીજ કોકાએ સુબાને સોપવા સતાજીને કહ્યું પરંતુ સતાજીએ આ આજ્ઞા માની નહિ અને તેમણે ઈ.સ. ૧૫૯૧ માં જામનગર ઉપર ચડાઈ કરી અને ધ્રોલ અને જોડિયા વચ્ચેના ભુચરમોરીના મેદાને આ યુદ્ધ થયું અને તેમાં કુંવર અજોજી વીરગતી પામ્યા હતા .

જામનગરનો પરાજય થયા બાદ સાહી સેના જામનગરમાં પ્રવેશી અને તે પહેલા જામ સતાજી બરડાની ડુંગરમાળામાં જતા રહ્યા હતા. ઈ.સ ૧૫૯૩ માં સુલતાન જોડે કરવામાં આવેલા કરાર પ્રમાણે ગાદી પાછી મેળવી લીધી. જામ સતાજીનું અવસાન ઈ.સ. ૧૬૦૮ માં થયું અને તેઓના બીજા પુત્ર જસાજી ગાદી પર આવી ગયા અને સૌથી નાના પુત્ર વિભાજીએ કાલાવડ પરગણું જાગીરમાં પ્રાપ્ત કર્યું. વિભાજીએ પછીથી સરધાર જીતી લઇને રાજકોટ વસાવ્યું અને ત્યાં જ તેમની અલગ ગાદીની સ્થાપના કરી.

૧૬૦૮-૧૬૨૪ જામ જસાજી -૧

Advertisements

જામનગરની રાજગાદી ઉપર જામ જશાજી ૧ એ ૧૬૦૮-૧૬૨૪ ના સમયગાળા દરમિયાન એટલે કે ૧૬ વર્ષ સુધી શાસન સંભાળ્યું હતું. તે ખુબ જ કુશળ અને હિમતવાન રાજનીતિજ્ઞ રહ્યા હતા. તેમના સમયે એક પણ યુદ્ધ નહતું થયું. તેમનું શાસન હતું ત્યારે ખુબ જ શાંતિમય રાજયવ્યવસ્થા હતી. જામ જસાજીને કોઈ પુત્ર ન હોવાથી તેમના મોટા ભાઈ જામ અજોજીના પુત્ર જામ લાખાજી-૧ જામનગરની ગાદી પર આવી ગયા.

૧૬૨૪-૧૬૪૫ જામ લાખાજી -૧

જામનગરની રાજગાદી પર જામ લાખાજી -૧ એ ૧૬૨૪-૧૬૪૫ ના સમયગાળા દરમિયાન એટલે કે ૨૧ વર્ષ સુધી શાસન સંભાળ્યું હતું. તેમના જામનગરની ગાદી પર આવતાની સાથે તેઓએ પહેલા તો સેનાને મજબુત બનાવવાનું કાર્ય કર્યું. દિલ્હીના સાશકને તેમણે ખંડણીની ચુકવણી કરવાનું બંદ કરી દીધું. એવું થવાથી આઝમખાને શાહી સેના સાથે જામનગર પર આક્રમણ કર્યું પણ  તેઓની સાથે જામ લાખાજીએ સંધી કરી લીધી અને કોરી છાપવાનું કાર્ય બંદ કરી દીધું અને જામનગર પર આક્રમણ પણ ટાળી દીધું.

Advertisements

૧૬૪૫-૧૬૬૧ જામ રણમલજી -૧

જામ લાખાજીનું અવસાન થયું એટલે જામ રણમલજી -૧ એ ગાદી સંભાળી લીધી. જામનગરની રાજગાદી પર જામ રણમલજી -૧ એ ૧૬૪૫-૧૬૬૧ ના સમયગાળા દરમિયાન એટલે કે ૧૭ વર્ષ સુધી શાસન કર્યું હતું. તેમણે ખુબ જ વિલાસી જીવન ગાળ્યું હતું અને રંગરાગમાં જ રાત રેવાથી સતાનો દોર રાઠોડ રાણી અને રાણી નો ભાઈ ગોવર્ધનસિંહના હાથમાં જતો રહ્યો હતો. તે નિઃ સંતાન હતા માટે પછી જામનગરની ગાદી તેના ભાઈ રાયસિંહને ગાદી મળે એવું નક્કી થયું. પણ રણમલજીની રાણી એ તાજું જન્મેલું બાળક મેળવ્યું અને તેમણે સતા મેળવવાના ઘણા પ્રયત્નો પણ કર્યા. પણ ધ્રોલના ઠાકોર અને જમાદાર ગોપાલસિંહના અથાગ પ્રયત્નોથી જામ રણમલસિહના ભાઈ જામ રાયસિંહજી ગાદી પર આવી ગયા.

૧૬૬૧-૧૬૬૪ જામ રાયસિંહ -૧

Advertisements

રાયસિંહજી -૧ એ ૧૬૬૧-૧૬૬૪ ના સમયગાળા દરમિયાન એટલે કે ૪ વર્ષ સુધી શાસન સંભાળ્યું હતું. જામ રાયસિંહજીનું શાસન હતું ત્યારે તે સમયે તેમના ભાઈ રણમલજીની રાણીએ અમદાવાદના સુબા કુતુંબુદીનને ફરિયાદ કરી હતી માટે કુતુંબુદીનને જામનગર પર ચડાઈ કરવા માટેનું બહાનું પ્રાપ્ત થઇ ગયું. તેઓએ ઈ.સ. ૧૬૬૪ માં જામનગર પર ચડાઈ કરી, અને શેખપાટ કે ધ્રોલ અને જામનગરની વચ્ચે આવ્યું છે તે ગામ નજીક મોટું યુદ્ધ લડાયું હતું અને તેમાં કેટલા બધા રાજપૂત યોદ્ધાઓ વીરગતી પામ્યા હતા પણ છેલ્લે જીત તો શાહી સેનાની થઇ એટલે તેમણે જામનગરમાં ખુબ જ લૂંટ – ફાટ કરી અને ઘણા મંદિરોનો નાશ કર્યો અને જામનગરનું રાજ ખાલસા કર્યું. શાહી વહીવટ માટે તેઓએ મુસ્લિમ અમલદાર અને કાજીની નિમણુંક કરી. તેમણે જામનગરનું નામ બદલ્યું અને ઇસ્લામનગર કર્યું.

૧૬૬૪-૧૬૭૩ મુસ્લિમ સાસન

આ સમયગાળા દરમિયાન જામનગરની રાજ ગાદી પર ૧૬૬૪-૧૬૭૩ સુધી મુસ્લિમ શાસનનો કબ્જો હતો. અને ત્યારે જામનગરનું વહીવટ અમદાવાદના મુસ્લિમ સુબા નીચે આવેલા સોરઠના ફોજદારનું શાસન હતું. આવી અરાજકતા હતી ત્યારે જામ રાયસિંહજી -૧ ના બે પુત્રો હતા તમાચી અને ફૂલોજી અને તે બંને કચ્છમાં ભાગી ગયા હતા. પછી ગેરીલા હુમલાથી જામનગરના ગામો ભાંગી ગયા અને ઈ.સ. ૧૬૭૩ માં જામનગરની ગાદી કબજે કરી ને જામ તમાચી -૧ દ્વારા જામનગરનો કાર્યભાર સંભાળવામાં આવ્યો હતો.

૧૬૭૩-૧૬૯૦ જામ તમાચી -૧

આ સમયગાળા દરમિયાન જામનગરની રાજગાદી પર જામ તમાચી -૧ નો ૧૬૭૩-૧૬૯૦ એટલે કે ૧૭ વર્ષ સુધી શાસન કર્યું હતું. આ સમય દરમિયાન તેમણે નકલી સતાજીને તગેડી દીધા અને મુસ્લિમ અમલદારોને ખુબ જ હેરાન કર્યા કે જેથી કરીને જામ તમાચી તગડ ના નામે ઓળખીતા થયા હતા.

૧૬૯૦-૧૭૦૯ જામ લાખાજી -૨

જામ તમાચી -૧ નું ઈ.સ. ૧૬૯૦ માં અવસાન થયું એટલે જામ લાખાજી -૨ એ જામનગરની રાજ ગાદી સંભાળી લીધી. તેઓએ ઈ.સ. ૧૬૯૦-૧૭૦૯ સુધી ૨૦ વર્ષ રાજગાદી સંભાળી હતી. જામ લાખાજીને સમય થોડી શાંતિ હતી. તેમના શાસન સમયે કોઈ લડાઈ સંઘર્ષ નહતા થયા અને પ્રજાને ખુબ જ સુખ અને શાંતિ પ્રાપ્ત થઇ હતી.

૧૭૦૯-૧૭૧૮ જામ રાયસિંહજી -૨

જયારે ઈ.સ. ૧૭૦૯ માં જામ લાખાજીનું અવસાન થયું એટલે જામ રાયસિંહજી -૨ એ જામનગરની રાજગાદી સંભાળી લીધી. તે વધારે પડતો સમય ભોગ વિલાસમાં રહેતા તેથી રાજ્યનો ખજાનો પૂરો થઇ ગયો. એવા સમયે જામ રાયસિંહજીના ભાઈ અને હડીયાણાના જાગીરદાર જામ હરઘોળજી દ્વારા તેમની હત્યા કરી દેવાઈ અને જામનગર પોતાના હાથ નીચે લઇ લીધું. જોવા જઇયે તો આ ગાદીનો સાચો વારસદાર તો હત્યાનો ભોગ બનેલા જામરાયસિંહનો સગીરપુત્ર તમાચી હતો.

૧૭૧૮-૧૭૨૭ જામ હરઘોળજી

આ સમયગાળામાં જામ હરઘોળજીએ જામનગરની ગાદી પચાવી પાડી અને ૧૭૧૮-૧૭૨૭ સુધી એટલે કે કુલ ૯ વર્ષ શાસન કર્યું હતું . આ સમય દરમિયાન રાયસિંહજીના પુત્ર તમાચી કચ્છમાં તેમની માસી રતનબાઈ પાસે ઉછર્યા અને મુસ્લિમ સુબાની મદદ લઈને ૧૭૨૭ માં ગાદી ફરી મેળવી લીધી.

૧૭૪૮-૧૭૬૮ જામ લાખાજી -૩

જામ લાખાજી -૩ નું શાસન ૧૭૪૮-૧૭૬૮ સુધી હતું એટલે કે ૨૦ વર્ષ સુધી તેમણે શાસન કર્યું. તેમના લગ્ન હળવદના કુંવરી દીપાજીબા સાથે કરાયા હતા. દીપાજીબા પોતાની જોડે તેમના ત્રણ ખવાશ ભાઈઓ મેરામણ, નાનાજી અને ભવાન ને પણ સાથે લઇ આવ્યા હતા. લાખાજી -૩ ને સંતાન ના હોવાથી તેમણે જશાજી -૨ અને સતાજી -૨ નામના પુત્રો દતક કર્યા હતા. તેમાંથી જસાજી – ૨ એ જામનગરની ગાદી સંભાળી હતી.

૧૭૬૮-૧૮૧૪ જામ જસાજી -૨

જામ જસાજી -૨ એ જયારે જામનગરની ગાદી પર સંભાળી ત્યારે તેઓ સગીર વય ના હતા માટે મેરામણની સતા ઘણી વધી ગઈ હતી અને તેઓ માત્ર નામના રાજવી બની ગયા પણ સાચી સત્તા તો મેરામણ પાસે જ હતી. મેરામણ દ્વારા આ સમયમાં યુદ્ધો કરીને જામનગરની સતામાં વધારો કરાયો. મેરામણ દ્વારા જામ જસાજી -૨ ની માતા દીપાજીની પણ હત્યા કરી દેવામાં આવી. મેરામણના માર્ગનો છેલ્લો કાંટો પણ દૂર થઇ ગયો હતો તેથી તે જામનગરનો સર્વોપરી સરમુખત્યાર બની ગયો હતો. ઈ.સ. ૧૮૯૫ માં મેરામણ ખાવસે દુષ્કાળથી પીડાતા ઓખા પ્રદેશ પર ચડાઈ કરી અને તે પ્રદેશ જીતી લીધો. ઈ.સ. ૧૮૦૦ માં જયારે તેમનું અવસાન થયું ત્યાં સુધી મેરામણ ખવાશનું રાજ્ય વિસ્તરી ગયું હતું. અંગ્રેજ કર્નલ વોકેરનો પ્રવેશ ૧૮૦૭ માં ગાયકવાડ ની સેના સાથે જામનગર માં થયો હતો આવી રીતે જામ જસાજી -૨ એ ૧૭૬૮ થી ૧૮૧૪ સમયગાળા દરમિયાન એટલે કે ૪૬ વર્ષ સુધી રાજ કર્યું હતું. પછી જામ જસાજી નું અવસાન થયું એટલે તેમના ભાઈ જામ સતાજી -૨ એ જામનગરની ગાદી સંભાળી લીધી હતી.

૧૮૧૪-૧૮૨૦ જામ સતાજી -૨

જામ સતાજી -૨ એ ૧૮૧૪-૧૮૨૦ ના સમય દરમિયાન એટલે કે ૬ વર્ષ સુધી રાજગાદી સંભાળી હતી. જામ સતાજી ને કોઈ સંતાન હતું નહિ તેથી તેમના ભાઈ જામ જસાજીની રાણી અછોબાએ સડોદરના જાડેજા જસાજીના પુત્ર રણમલને દતક લીધા હતા.જયારે ઈ.સ. ૧૮૨૦ માં જામ સતાજીનું અવસાન થયું એટલે જસાજીના દતક પુત્ર રણમલજી -૨ એ ગાદી સંભાળી લીધી.

૧૮૨૦-૧૮૫૨ જામ રણમલજી -૨

જામ રણમલજી -૨ ૧૮૨૦-૧૮૫૨ એમ ૩૨ વર્ષ સુધી જામનગર ની ધુરા સંભાળી. ઈ.સ ૧૮૨૯ માં ભાવનગર ના રાજા વજેસંગ ની કુંવરી બાઈ રાજ બા સાથે લગ્ન કર્યા. ઈ.સ. ૧૮૩૪,૩૯,૪૬ માં એકધારા દુષ્કાળ માં પ્રજાને રાહત દેવા માટે ના ઉદેશ્ય થી તેમણે લાખોટા તળાવ, ભુજ્યો કોઠો, રણમલ તળાવ, ચન્દ્રમહેલ જેવા મોટા બાંધકામો કરી લોકો ને રોજી આપી હતી. ઈ.સ. ૧૮૫૨ માં જામ રણમલ -૨ નું અવસાન થયું હતું. તેમના ૬ પુત્રો તેમની હયાતી માંજ અવસાન પામ્યા હતા માટે તેમના સાતમાં પુત્ર વિભાજીએ ગાદી સંભાળી હતી.

૧૮૫૨-૧૮૯૫ જામ વિભોજી -૨

જામ વિભાજી -૨ ઈ.સ. ૧૮૫૨-૧૮૯૫ એમ ૪૩ વર્ષ સુધી જામનગરની રાજગાદી સંભાળી હતી અને તેઓ જરા પણ રંગીન તબિયતના હતા નહિ. તેમને ૧૪ રાજપૂત રાણી, ૬ મુસ્લિમ અને ૫ તવાયફો એમ કુલ ૨૪ રાણીઓ હતી. તે વધારે ભણ્યા ન હતા પણ તેમને કળાની પરખ સારી હતી , જામનગરનો અલગ અલગ ક્ષેત્રમાં વિકાસ તેમના  સમયે જ થયો હતો. અને તેમના સમયને સુવર્ણ યુગ તરીકે ઓળખાતો

૧૮૯૫-૧૯૦૩ અંગ્રેજ સાસન

ઈ.સ ૧૮૯૫ માં જામ વિભાજીનું અવસાન થયું એટલે રાજ્ય ની લગામ એડ્મીનીસ્ટ્રેટર તરીકે ડબલ્યુ.પી.કેનેડી એ ૩૧ મી જુલાઈ થી ૧૯૦૩ સુધી સંભાળી. એટલે કે ત્યારે જામનગર પર અંગ્રેજ શાસન હતું.

૧૯૦૩-૧૯૦૬ જામ જશવંતસિંહજી

ઈ.સ્. ૧૯૦૩ માં જામ વિભાજીના જાનબાઈ નામની મુસ્લિમ રાણીથી થયેલા પુત્ર જશવંતસિંહજી એ ૧૯૦૩-૧૯૦૬ એમ કુલ ૪ વર્ષ જામનગરની રાજગાદી સંભાળી હતી.

૧૯૦૯-૧૯૩૩ જામ રણજીતસિંહજી

ઈ.સ. ૧૯૦૬ માં જશવંતસિંહજીનું અવસાન થયું એટલે તેમના દતક પુત્ર રણજીતસિંહને ગાદી સોંપવામાં આવી. તેમની ગણના વિશ્વના મહાન ક્રિકેટર માં કરવામાં આવે છે. તેમના યાદગીરી રૂપે આજે પણ ભારતમાં રણજી ટ્રોફીની રમત રમાય છે. જામ રણજીતસિંહ નો જન્મ ૧૦ મી નવેમ્બર ૧૮૭૨ માં થયો હતો. ૧૧ મી માર્ચ ૧૯૦૭ માં તેમણે જામનગરની રાજગાદી સંભાળી. તેમણે પ્રાથમિક અભ્યાસ રાજકોટની રાજકુમાર કોલેજથી ચાલુ કર્યું અને વધારે અભ્યાસ માટે કેમ્બ્રિજની ટ્રીનીટી કોલેજમાં ગયા હતા. તેમણે ૧૯૧૬ માં દીવાન ને બદલે સેક્રેટરીએટ પદ્ધતિ દાખલ કરી. જામનગરથી દ્વારિકા સુધીની રેલવે લાઈન ચાલુ કરાવી. ૧૯૨૦ માં મહારાજા રણજીતસિંહ લીગ ઓફ નેસન્સ માં ભારતના પ્રતિનિધિ તરીકે નિમણુંક પામ્યા હતા. જામ રણજી એ ૭૫ લાખનો ખર્ચ કરીને બેડી બંદરનો વિકાસ કર્યો, ઈરવીન હોસ્પિટલ બંધાવી જે અત્યારે ગુરુ ગોવિંદસિંઘ તરીકે જાણીતી છે. જામ રણજી એ ૧૯૩૦ માં ગોળમેજી પરિષદમાં રાજાઓના પ્રતિનિધિ તરીકે ભાગ લીધો હતો. ૨-૪-૧૯૩૩ માં જામ રણજીનું અવસાન થયું હતું તેઓએ કુલ ૨૬ વર્ષ સુધી રાજગાદી ભોગવી હતી અને તેઓ જામનગરના આખા ઈતિહાસના ફક્ત એક જ હતા જે અપરણિત રાજવી હતા.

૧૯૩૩-૧૯૪૭ જામ દિગ્વીજયસિંહજી

જામ રણજીતસિંહ અપરણિત હતા તેથી તેમના ભાઈ જુવાનસિંહના પુત્ર દિગ્વિજયસિંહને દતક લીધા હતા. પછી જામ રણજીના અવસાન બાદ ગાદી સંભાળી લીધી. તેમણે બ્રિટનમાં પોતાનો અભ્યાસ કર્યો હતો. અને ઇન્ડિયન આર્મી માં લેફટનન્ટ નો હોદો ભોગવ્યો હતો. તેઓ ભારત ની આઝાદી સુધી જામનગરના રાજવી રહ્યા હતા. દેશી રાજ્યોના વિલીનીકરણમાં તેમણે સરદાર પટેલને પોતાનો સાથ આપ્યો હતો. દિગ્વિજયસિંહજીના સમય દરમિયાન રણજીતસાગર, સિક્કા સિમેન્ટ નું કારખાનુ, વુલન મિલ, દિગ્વિજય પોટરી અને ટીન ફેક્ટરી તથા દિગ્વિજય પ્લોટ વિકસિત થયા હતા. તેમણે ૧૯૩૩-૧૯૪૭ સુધી રાજ્ય કર્યું. ૧૯૪૭ માં રાજાશાહી નો અંત આવતા તેઓ નુતન સૌરાષ્ટ રાજ્યના રાજપ્રમુખ બન્યા હતા.

રાજવંશી પરિવારના છેલ્લા રાજવી દિગ્વિજયસિંહજી ના રાણી રાજમાતા ગુલાબકુંવરબા મુંબઈમાં રહેતા હતા અને નિવૃત જીવન પસાર કર્યું હતું. તેમની યાદમાં શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ તથા પ્રજાલક્ષી ટ્રસ્ટો અત્યારે પણ કાર્ય કરે જ છે.

હાલ જામ શત્રુશલ્યસિંહજી

દિગ્વિજયસિંહના પુત્ર કુમાર શત્રુશલ્યજી અત્યારે જામનગરમાં રહે છે. દેશી રાજ્યોનું વિલીનીકરણ થયા પછી રાજાશાહીનો અંત આવી ગયો છતાં પણ જામ શત્રુશલ્યસિંહજી એ જામનગરનો વિકાસ કરવામાં ઘણું યોગદાન આપ્યું છે. અત્યારે પણ તેઓ લોકોના પ્રશ્નો ને વાચા આપી ઓછી કરવાના પ્રયત્નો કરી રહ્યા છે. કુદરતી કે કુત્રિમ આકસ્મિક ઘટનાઓ સમયે તેઓ પ્રજા ની સાથે રહી તન, મન અને ધનથી સેવા કરે છે. તેઓ પશુ-પક્ષી પાળે છે અને પોતાના શિકારપ્રિય પૂર્વજો થી સાવ અલગ સ્વભાવના છે અને પોતે જીવદયા પ્રેમી છે.

ચાલો જોઈએ લાખોટા તળાવ તથા લાખોટા કિલ્લા વિષે ——

જામનગર શહેરની બરાબર વચમાં જ આવેલું એવું રણમલ તળાવ (લાખોટા તળાવ) પાંચ લાખ ચોરસ મીટરમાં અને ત્રણ ભાગમાં વહેંચાયેલું છે. તળાવ જામનગરની શોભામાં વધારો કરે છે અને સહેલાણીઓ તેમજ યાયાવર પક્ષીઓ માટે પણ આ આશ્રય-સ્થાન છે. નગરનું જૂનામાં જૂનું વર્ણન ઈ.સ. ૧૫૮૨-૮૩માં સ્થાપેલા જામવિજય સંસ્કૃત કાવ્યમાં જોવા મળે છે. કાવ્યના સર્જક વેણીનાથ યા વાણીનાથે શ્લોકમાં જામનગરનું વર્ણન આવી રીતે થયું છે. નગર વેલ, વૃક્ષ અને પુષ્પોથી લચી પડેલી વાટિકાઓ અને કમળથી શોભતાં તળાવ અને તરેહ તરેહનાં ભવનોથી શોભતી આ નગરી અમરાવતી જેવી  દેખાય છે. કવિએ જામનગરને અમૃતથી ભરપૂર એવી તળાવની નગરી તરીકે ઓળખાવ્યું છે.

હાલનું રણમલ અથવા લાખોટા તળાવ ઈ.સ. ૧૮૨૦થી ૧૮૫૨ વચ્ચે જામ રણમલજી બીજાએ બંધાવ્યું હતું એવું કહેવાય છે. જામનગરની ધરતી પર ઈ.સ. ૧૮૪૦માં ભીષણ દુષ્કાળની આંધી ઊતરતાં, જનતા ભૂખમરાનો ભોગ બની હતી. ત્યારે પશુઓ ટપોટપ મરવા લાગ્યાં હતા. આ ભયંકર આફત વેળાએ રાજવી રણમલજીએ નગરને દ્વારે લાખોટા તળાવ અને લાખોટા કોઠાનું બાંધકામ શરૂ કરાવ્યું હતું અને હજારો માનવીઓને રોજી-રોટી આપવાનો ઉદેશ્ય રાખ્યો હતો. જામનગરના ઐતિહાસિક લાખોટા સંગ્રહાલયની સ્થાપના ૧૯૪૬માં નવાનગર રાજ્યે કરી હતી. સૌરાષ્ટ્રના ચાર પૈકીનું આ મ્યુઝિયમ સંગ્રહાયેલી વસ્તુઓ તો ઠીક, પામ તેના ભવનનિર્માણની વાસ્તુકલા માટે પણ બેનમૂન છે.

એક સમય એવો હતો કે જયારે આ કિલ્લો નવાનગરના મહારાજાનો મહેલ ગણાતો હતો. આજે તે સંગ્રહાલયમાં પરિવર્તન પામ્યો છે તે ૯થી ૧૮મી સદી દરમિયાનના સ્થાપત્યનું એક ઉત્તમ ઉદાહરણ છે. તે જામનગરના વિસ્તારમાં ફેલાયેલો છે. આ કિલ્લો અર્ધવર્તુળાકારમાં બનાવાયો છે. સુરક્ષાકર્મીઓનો શસ્ત્રાગાર અને અન્ય યુદ્ધસામગ્રીનો સંગ્રહ પણ અહીંયા કરવામાં આવેલો છે. લાખોટા મહેલને એક બ્રિજ શહેર સાથે જોડે છે. લાખોટાનો કિલ્લો કૉથ બાસનની નીચે આવેલ છે. અને તે શસ્ત્રો માટે ખુબ જ જાણીતું છે , આ કિલ્લો જામનગરના શાહી પરિવાર દ્વારા બનાવાયો હતો. જો અહીંયાનું મુખ્ય આકર્ષણ હોય તો તે કૂવા છે, જેની નીચે આવેલા છિદ્રમાંથી પાણી બહાર નીકળે છે. આ લાખોટાને મિનાર તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, અને તે અત્યારે દુર્લભ સંગ્રહ અને કલાકૃતિઓના એક અજાયબ ઘરમાં પરિવર્તન પામ્યું છે. જામ રણમલજીના આદેશથી દુષ્કાળમાં રાહત મેળવવા માટે મિનારનું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું હતું , જ્યાં વર્ષ ૧૮૩૪, ૧૮૩૯ અને ૧૮૪૬માં આ ક્ષેત્રમાં વરસાદ બિલકુલ નહોતો થયો. આ સંગ્રહાલય લોકોને જોવા માટેનો સમય છે સવારના ૧૦-૩૦થી સાંજે ૫-૩૦ સુધીનો.

જોઈએ અહીંયાના મોક્ષધામ વિષે

જામગરનું સ્મશાન આખા દેશનાં બિહામણાં સ્મશાનો કરતાં કઈક અલગ જ છે, ત્યાંનું વાતાવરણ દુ:ખમાં પણ અધ્યાત્મ અને સાંત્વના આપે છે. આજથી પચાસેક વર્ષ પહેલાં રેલવેનો પ્રારંભ થતાં, વિક્ટોરિયા પુલ (હાલનો નેતાજી સુભાષ પુલ)થી નાગનાના નાકા સુધી આવેલી સ્મશાનભૂમિને ખસેડી, નાગમતીના કિનારા ઉપર લઈ જવામાં આવી. આ માટે રાજ્ય તરફથી જમીન આપવામાં આવી હતી. નગરના ભાટિયા વેપારી વેરશીભાઈ કરમશીભાઈનાં પત્ની શ્રીમતી માણેકબાઈએ ૭૧૦૧ કોરીની સખાવતથી હાલની મોક્ષપુરીને નંદનવનમાં પલટાવવાના પ્રયાસો કર્યા હતા. ત્યારબાદ સેવાભાવી સ્વ. ગોકળદાસ હીરજી ઠક્કર સ્મશાનભૂમિને મુલાકાતીઓ માટેનું સ્થળ બનાવવા અને યાત્રાસ્થળ બનાવવામાં સફળ થયા હતા. અહીં આવતા લોકોને દેવી-દેવતાઓનાં મંદિરો અને વિશ્ર્વવિભૂતિઓના પુનિત સંદેશાઓ સાંભળવા મળે છે. સ્વ. મેઘજી પેથરાજ ટ્રસ્ટે ત્યારબાદ સ્મશાનમાં પાણી માટે કૂવો વગેરે જેવી અનેક સુવિધાઓ ઊભી કરી છે. સ્મશાનનું સંચાલન મહાવીર દળ નામની સમિતિ આજે વર્ષોથી કરી રહી છે.

ઈતિહાસ અને સંસ્કૃતિ એ મનુષ્યજીવનનાં અભિન્ન અંગો જ છે એ બંને માનસમાં એવી રીતે વણાયેલી હોય છે કે તેમને અલગ ના કરી શકાય માટે માણસ એટલે જ જીવતો જાગતો ઈતિહાસ અને માણસ એટલે જ સદાકાળ સંસ્કૃતિ કાયમ રહે તે ,  જામનગરમાં વસતાં લોકો ઈતિહાસ નિહાળતાં નથી પણ ઈતિહાસ જીવી જાણે છે અને એમાં પણ જો જુના પૌરાણિક મંદિરો હોય તો આસ્થા જાતેજ હૃદયમાં ઉત્પન્ન થાય છે જામનગરનું બાલા હનુમાન મંદિર નામ સાંભળીને તમને અમદાવાદમાં ગાંધી રોડ પર આવેલું જુનું બાલા હનુમાનનું મંદિર નામ ચોક્કસથી યાદ આવશે , પરંતુ આપણે આ વાત અમદાવાદની નથી કરતા પણ જામનગરની કરીયે છે !!!!!

ચાલો જોઈએ બાલા હનુમાન મંદિર વિષે ——

લાખોટા તળાવના દક્ષિણપૂર્વ ખૂણા પર તે પણ વિશ્વ રેકોર્ડ ગિનિસ બુકમાં યાદી મેળવેલ છે,અને તેની પાછળનું કારણ છે કે ઓગસ્ટ 1 લી, 1964,થી અહીંયા “શ્રી રામ, જય રામ, જય જય રામ” ની સતત ધૂન ચાલે છે એવું આ પ્રખ્યાત બાલા હનુમાન મંદિર છે, . તમે ધાર્મિક નિષ્ઠા તેમના લાંબા અધિનિયમ સાક્ષી હોઈ મંદિર ની મુલાકાત લો ,આ મંદિર સાથે ઘણા લોકોની શ્રદ્ધા અને આસ્થા જોડાયેલી છે અને માટે જ તેનું નામ “ગીનીસ બુક ઓફ વર્લ્ડ રેકોર્ડ્સ” માં આવેલું છે .

જોઈએ પ્રતાપ વિલાસ પેલેસ વિષે ——-

ગુજરાતનાં બધાં જ પેલેસો અદભૂત છે પણ તેમાં પણ શિરમોર છે જામનગરનો આ વિખ્યાત પેલેસ ,ગુજરાતનો અતિ સમૃદ્ધ અને પ્રતિષ્ઠિત મહેલ એટલે જામનગરનો પ્રતાપ વિલાસ પેલેસ. ઈ.સ. ૧૯૧૪માં જામ રણજીતસિંહે પ્રતાપ વિલાસ પેલેસનું બાંધકામ કરાવ્યું હતું જે યુરોપીય સ્થાપત્યો તથા ભારતીય કોતરણી કામનો સુંદર નમૂનો છે. આ પેલેસ સ્પેશિયલ ગ્લાસ ટેક્નિકથી સજાવાયો છે. તેના બાંધકામમાં યુરોપિયન ડિઝાઇનનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે. પેલેસની ઉપર ત્રણ ડોમ બનાવાયા છે. મહેલનો પ્રવેશદ્વાર બે વાઘોના શિલ્પ સાથે શણગારવામાં આવ્યો છે દરબાર હોલ મોઝેક ફ્લોર, સાત ડોમ, બાર બારીઓ, બાલ્કની દ્વારા સજાવવામાં આવ્યો છે. આ મહેલ ૭૨૦ એકરમાં ફેલાયેલો છે.

જોઈએ ભૂજિયો કોઠો વિષે  ——–

જામ રણમલ બીજાના સમય દરમિયાન ઉપરાછાપરી ૧૮૯૦, ૧૮૯૫ અને ૧૯૦૨ માં જામનગરમાં દુષ્કાળ પડ્યો હતો.અને દુષ્કાળમાં પ્રજાને રોજી-રોટી આપવાના માટે ઉદેશ્યથી રણમલજીએ કેટલાંક બાંધકામ શરૂ કરાવ્યા હતા. લાખોટા તળાવ, લાખોટા કોઠો અને ભૂજિયો કોઠો. ભૂજિયા કોઠાનું કામ સંવત ૧૮૮૨માં શરૂ થયેલું અને તે પૂરું થતા ૧૩ વર્ષ લાગ્યા હતા. લાખોટા તળાવના દક્ષિણ કિનારે આવેલો આ વિરાટ અને ભવ્ય કોઠો અતીતની અનેક યાદને સંઘરીને ઊભો છે. ફતેહપુર સિક્રીના બુલંદ દરવાજાની જેમ જિલ્લા અને કોઠાના બાંધકામની બાબતમાં આખા દેશમાં ભૂજિયો કોઠો એના ઘેરાવા અને ઊંચાઈને કારણે બેનમૂન ગણાય છે.

કોઠાનું બાંધકામ કરવામાં કુલ ૪ લાખ, ૨૫ હજાર કોરીનો ખર્ચ થયો હતો. જો કોઠા ઉપર ચઢીને જામનગર શહેરનું દ્રશ્ય જોવામાં આવે તો તે ખુબ નયનરમ્ય લાગે છે. ઘણા લોકો એવું માને છે કે, જો છેક ઉપર ચઢીને જોવામાં આવે તો કચ્છનું ભૂજ શહેર દેખાતું હતું, માટે તેનું નામ ભૂજિયો કોઠો પડ્યું છે.

ઈતિહાસ એ ખાલી જગ્યા જ નથી હોતી પરંતુ એ જગ્યાએ શું ઘટના બની હતી તે મહત્વનું હોય છે , ઇતિહાસ માનવ વડે જ ,માનવો માટે જ અને હંમેશા માનવોના દિલમાં સચવાયેલો હોય છે , જગ્યાઓ તો ઘણી હોય છે અને એ જગ્યાએ બીજું પણ નવું કઈક બની ચૂક્યું હશે પરંતુ એ જગ્યાને મનમાં મમળાવી લૈયે અને એની સુગંધ લઇ લઈએ એનાથી જ સાચા માનવ ઈતિહાસની રચના થાય છે, ઈતિહાસ જળવાય છે અને ઈતિહાસનો અનુભવ થાય છે

ટૂંકમાં કહીયે તો

ઈતિહાસ એટલે માનવીના મનનો તાગ !!!!!

અને જો તેમાં વિજ્ઞાનનો સાથ હોય તો સોનામાં સુગંધ ભળી એવું થઈ જાય.

ચાલો જાણીયે સૂર્યનાં કિરણોથી ચિકિત્સા અને સારવાર કરતા સોલેરિયમ વિષે ———–

આજકાલ આધુનિક તબીબી વિજ્ઞાન પણ સૂર્યની જે પ્રચંડ ઊર્જાની શક્તિ કે તેનો અલગ અલગ રીતે રોગોની સારવાર માટે ઉપયોગ કરવા માંડ્યું છે સૂર્યનાં કિરણોથી રોગોની સારવાર પદ્ધતિ અનાદિ કાળથી ચાલતી આવી છે, ત્યારે દેશભરનું એક માત્ર સૂર્ય ચિકિત્સાલય સમું સોલેરિયમ જામનગરની મુલાકાતે આવતા દેશ-વિદેશના પર્યટકોનું આકર્ષણ કેન્દ્ર બની ગયું છે.

જામનગરની ઇરવિન હૉસ્પિટલ અને આજની ગુરુ ગોવિંદસિંગ હૉસ્પિટલ સંકુલના પાછળના ભાગે રહેલું આ સોલેરિયમ જામનગરના જામ સાહેબ રણજીતસિંહે ૧૯૩૩માં સ્થાપ્યું હતું, અને તેમના નામ પરથી ‘રણજી ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ પોલીરેડિયો થેરાપી’ નામ અપાયું હતું. આખી દુનિયામાં સોલેરિયમના પ્રણેતા ફ્રાન્સના ડૉ. જીન સૈદમેને પોતે જામસાહેબના ખાસ કહેવાથી પોતાની દેખરેખ નીચે આ સોલેરિયમની ની સ્થાપના કરી હતી.

૧૯૩૩ના સમયગાળામાં જામનગરના જામ સાહેબ રણજીતસિંહજીની દૂરંદેશી અને આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધોને લીધે નવાનગર (જામનગર) સ્ટેટની પ્રજાને વર્ષો સુધી રીકેટસ, સાંધાનો દુખાવો, મેટાબોલિક સંબંધિત ખરાબીઓ, ગ્રંથિઓની ટી.બી. અને કેટલાક પ્રકારના કેન્સર જેવી ગંભીર બીમારીનો સૂર્યનાં કિરણો દ્વારા ઉપચાર મેળવવાનો ફાયદો પ્રાપ્ત થયો હતો.

ચાલો જાણીયે રણજીત સાગર ડેમ વિષે ———

જો કોઈ એક વસ્તુ જામનગર શહેરની શાન ગણાતું હોય તો તે છે રણજીત સાગર ડેમ. અહીંયા લોકો સાંજે હરવાફરવા આવતા હોય છે. અને આ જામનગરનું પ્રખ્યાત સ્થળ છે. અને ખાસ વાત એ છે કે આ ડેમ આખા જામનગર શહેરને પાણીની સુવિધા પુરી પાડે છે. તેની બાજુમાં એક ખુબ જ સુંદર બગીચો પણ બનાવાયો છે. સીઝન દરમિયાન અહીંયા ઘણા બધા પક્ષીઓ પણ આવતા હોય છે. હવે આ સ્થળ જામનગર વાસિઓ માટે વન ડે પિકનિક માટેનું સુંદર સ્થળ બની ચૂક્યું છે.

ચાલો જાણીયે ખીજડિયા પક્ષી અભયારણ્ય વિષે ———–

જો જામનગર શહેરથી લગભગ ૧૨ કિ.મી. જેટલું રાજકોટ બાજુ જઇયે એટલે ખીજડિયા પક્ષી અભયારણ્ય વચ્ચે જ આવે છે. લગભગ ૬૦૫ હેક્ટર વિસ્તારમાં આ અભ્યારણ્ય ફેલાયેલું છે અને ત્યાંના વિવિધ પક્ષીઓના લીધે આખા ભારતમાં તેનું અલગ જ સ્થાન છે. વર્ષ ૧૯૨૦ દરમિયાન આ બનાવાયુ છે અને આ અભયારણ્યમાં બે માનવ નિર્મિત ડેમ પણ રહેલા છે. ત્યાં એક ડેમમાં તાજું પાણી અને બીજા ડેમમાં સમુદ્રનું પાણી ભરેલું છે. આખા વિશ્વમાં લગભગ ૮૬૦૦ જાતનાં પક્ષીઓ છે તેવો અંદાજો લગાવાયો છે. અને તેમાંથી આપણા ગુજરાતમાં ૪૫૩ જાતનાં પક્ષીઓ અને જામનગર જિલ્લાના આ અભયારણ્યમાં ૨૫૨ જાતનાં પક્ષીઓને આપણે જોઈ શકીએ છે. અહીંયા સપ્ટેમ્બરથી એપ્રિલ દરમિયાન બહારથી પણ કેટલાક પ્રવાસી પક્ષીઓ આવતાં હોય છે. અહીંયા કાળી કાંકણસાર, ગજપાંઉ, કપાસી, ભગવી સમળી, ઢોર બગલો, પતરંગો, તેતર, શાટી ઝુંપસ, દેવ ચકલી જેવાં પક્ષીઓ અને તે સિવાય પણ પ્રવાસી પક્ષીઓ કાળીપૂંછ ગડેરો, નકટો, કુંજ, નાની મુરધાબી, પાનપટ્ટાઈ જેવાં પક્ષીઓ પણ આપણે જોઈ શકીયે છે.

જામનગરમાં અનેક મંદિર અને સંસ્કૃત પાઠશાળાઓ હોવાથી જામનગરને “છોટાકાશી” તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. અહીંયા ઝંડુ ભટ્ટજીએ સ્થાપના કરેલી ઝંડુ ફાર્મસી પણ આવેલી છે. જામનગરની બાંધણી, કંકુ અને સુરમો એ તો દેશ-વિદેશમાં પણ ખુબ જ પ્રખ્યાત છે. જામનગરનો ખંભાળિયાનો દરવાજો, દરબારગઢ, વિભા પેલેસ, પ્રતાપ પેલેસ અને ઘુમલીના શિલ્પ સ્થાપત્યો સહેલાણીઓમાં ખુબ જ આકર્ષણ પેદા કરે છે. અહીંયાની આયુર્વેદ યુનિવર્સિટી અને સોનેટરિયમ આખા વિશ્વમાં આયુર્વેદ ક્ષેત્રમાં મહત્વનું સ્થાન ધરાવે છે. જામનગરમાં આવેલા રણમલ તળાવના કાઠે આવેલું બાલા હનુમાનનું મંદિર ૧ ઓગસ્ટ ૧૯૬૪ થી ચાલતી નિરંતર રામધૂનને લીધે તેણે ” ગીનીસ બૂક ઓફ વર્લ્ડ ” માં નામ પ્રાપ્ત કર્યું છે. જામનગરમાં સેનાની ત્રણે પાંખો એટલે કે એરફોર્સ, નેવી અને મીલીટરી કાર્યરત છે. જામનગરમાં નૌકા સેનાનું તાલીમ કેન્દ્ર વાલસુરામાં આવેલું છે અને નજીકમાં બાલાચડીમાં સૈનિક શાળા પણ છે. જામનગરના દરિયા કાઠે પરવાળાના સુંદર રંગબેરંગી ખડકો વાળા પીરોટન અને નરારા ટાપુ આવેલા છે. જે ” દરિયાઈ રાષ્ટીય ઉદ્યાન” તરીકે જાહેર કરમાવામાં આવેલ છે. જામનગરમાં વિદેશી પક્ષીઓ નો મેળાવડો રણમલ તળાવ, રણજીતસાગર, ઢીચડા અને ખીજડીયામાં ખુબ જ સુંદર દ્રશ્યો ઉભા કરે છે. જામનગરમાં આવેલી ઓઈલ રિફાયનરીઓ રિલાયન્સ અને એસ્સારથી અલગ સ્થાન ઉભું થયું છે. રિલાયન્સ  પેટ્રો એ તો એશિયાની બિગેસ્ટ તેલ ઉત્પાદન કરતી કંપની ગણાય છે,જામનગરમાં મોટા પ્રમાણમાં પીતળ ઉધોગનો વિકાસ થયો છે તેથી જામનગરે આખા વિશ્વમાં “બ્રાસસીટી” ના નામે અલગ જ ઓળખ પ્રાપ્ત કરી છે ,જામનગર એ એવી જગ્યા છે જ્યાં ઈતિહાસ , સંસ્કૃતિ , ધર્મ અને વ્યાપારનો એકસાથે ભેગા થયા છે અત્યારનું જે આધુનિક જામનગર છે તે સૌરાષ્ટ્રની ખાસ વાનગીઓ અને ફરસાણ માટે ખુબ જ જાણીતું બન્યું છે. માટે એકવાર શહેરની મુલાકાત તમારા જીવનમાં ચોક્કસથી લેજો !!!!!

જામનગરનું ખાવાનું અદભુત હોય છે અને જો ખાવાથી કોઈ લાંબી બીમારી થાય તો ત્યાં સોનેટોરીયમ તો આવેલું જ છે અને જો ટૂંકી નાની અપચા કે કબજિયાત જેવી તકલીફો ઉભી થાય તો ઝંડુ ફાર્મસીની આયુર્વેદિક ગોળીઓ કે ચૂર્ણ ખાઈ લેવું એટલે તે મટી જશે અને જો કશુ જ નથાય તો જામનગરમાં ફરવાં જેવા ઘણા એવા ઐતિહાસિક અને નયનરમ્ય સ્થળો આવેલા છે તો ત્યાં ચોક્કસથી જાઓ અને હરો , ફરો અને મજા કરો અને થોડો સમય પોતાના કુટુંબ સાથે વિતાવજો !!!

ટિપ્પણી
Advertisements

જો સ્નાન પછી રામાયણની આ ચોપાઈઓ વાંચવામાં આવે તો સફળતા મળશે ચોક્કસથી

ચાણક્ય કહે છે કે સફળતાની ચાવી અહીં છુપાયેલી છે – બસ માત્ર એ ચાવીથી તાળું ખોલી નાખો એટલે તમે સફળ થઇ જશો